Sel Türleri

Seller, nedenlerine, sürelerine, şiddetlerine ve etkiledikleri bölgelere göre çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. İşte bazı yaygın sel türleri:

 

1. Nehir Taşkınları: Nehir taşkınları, yoğun yağış, kar erimesi veya her ikisinin birleşimi nedeniyle nehirlerin taşması sonucu oluşur. Bunlar, dünya genelinde en yaygın taşkın türleri arasındadır.

 

2. Ani Sel Baskınları: Ani sel baskınları, su seviyelerinin genellikle dakikalar veya saatler içinde hızla yükselmesiyle karakterize edilen ani ve şiddetli sel baskınlarıdır. Genellikle alçak bölgelerde, kanyonlarda ve drenaj sistemleri yetersiz kentsel alanlarda, yoğun yağışlar, baraj yıkılmaları veya ani kar erimesi nedeniyle meydana gelirler.

 

3. Kıyı Taşkınları: Kıyı taşkınları, yüksek gelgitler, fırtına rüzgarları ve düşük atmosfer basıncı nedeniyle deniz suyunun kıyı bölgelerini sular altında bırakmasıyla oluşur. Genellikle tropikal fırtınalar, kasırgalar ve tsunamilerle ilişkilendirilirler.

 

4. Kentsel Seller: Kentsel seller, öncelikle yetersiz drenaj sistemleri, hızlı kentleşme ve kaldırım ve beton gibi geçirimsiz yüzeyler nedeniyle şehirlerde ve kasabalarda meydana gelir. Yoğun yağışlar drenaj sistemlerini aşırı yükleyerek sokaklarda ve binalarda su birikmesine yol açar.

 

5. Yağmur Kaynaklı Seller: Yağmur kaynaklı seller, yoğun yağışların drenaj sistemlerini aşması ve suyun yer yüzeyinde birikmesi sonucu oluşur. Nehir kaynaklı sellerin aksine, yağmur kaynaklı sellerin mutlaka nehirler veya su kütleleriyle ilişkili olması gerekmez.

 

6. Buz Tıkanıklığı Selleri: Buz tıkanıklığı selleri, nehirlerde ve derelerde buz birikmesi ve su akışını engellemesi sonucu oluşur. Bu durum, suyun bitişik arazilere taşmasına ve sele yol açabilir.

 

7. Baraj veya Bent Yıkılması Sonucu Oluşan Seller: Bu seller, bir baraj veya bentin yıkılması sonucu aşağı yöne büyük miktarda suyun salınması ve çevredeki alanlarda geniş çaplı sellere neden olmasıyla meydana gelir.

 

8. Gelgit Taşkınları: Gelgit taşkınları, yüksek gelgit taşkınları veya "rahatsız edici taşkınlar" olarak da bilinir ve yüksek gelgitlerin fırtına dalgaları veya şiddetli yağışlar gibi diğer faktörlerle aynı zamana denk gelmesi sonucu kıyı bölgelerinde sel baskınlarına yol açar.

 

Sellerin Yol Açtığı Sağlık Etkileri

Seller, bireyler ve topluluklar üzerinde hem doğrudan hem de dolaylı olarak önemli sağlık etkilerine sahip olabilir. İşte sellerin neden olduğu başlıca sağlık etkilerinden bazıları:

 

1. Boğulma: Boğulma, özellikle suyun hızla yükseldiği ve insanları hazırlıksız yakaladığı ani sel baskınlarında, selin en acil ve doğrudan sonuçlarından biridir.

 

2. Yaralanmalar: Sel suları, hızlı akan suyun taşıdığı enkaz, çöken binalar ve tahliye veya kurtarma çalışmaları sırasında meydana gelen kazalar nedeniyle yaralanmalara neden olabilir.

 

3. Su Kaynaklı Hastalıklar: Sel suları genellikle kanalizasyon, kimyasallar ve diğer kirleticilerle kirlenerek kolera, tifo, hepatit A ve gastroenterit gibi su kaynaklı hastalık riskini artırır.

 

4. Vektör Kaynaklı Hastalıklar: Seller, sivrisinekler ve diğer vektörler için üreme alanları oluşturarak sıtma, dang humması, Zika virüsü ve Batı Nil virüsü gibi vektör kaynaklı hastalık riskini artırabilir.

 

5. Solunum Yolu Sorunları: Su baskınına uğramış evlerde küf oluşumu ve nemli ortamlar, astım ve alerji gibi solunum yolu rahatsızlıklarını şiddetlendirebilir. Küf sporlarına ve diğer alerjenlere maruz kalmak da solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilir.

 

6. Yetersiz Beslenme: Seller gıda tedarikini aksatabilir, mahsullere zarar verebilir ve gıda depolarını kirletebilir; bu da özellikle savunmasız nüfus arasında kıtlığa ve yetersiz beslenmeye yol açabilir.

 

7. Ruh Sağlığı Sorunları: Seller, özellikle travma veya kayıp yaşamış kişilerde kaygı, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve diğer ruh sağlığı sorunları da dahil olmak üzere önemli psikolojik sıkıntılara neden olabilir.

 

8. Yerinden Edilme ve Evsizlik: Seller, insanları evlerini terk etmeye ve aşırı kalabalık tahliye merkezlerinde veya derme çatma barınaklarda geçici olarak barınmaya zorlayabilir; bu da bulaşıcı hastalıklar ve ruh sağlığı sorunları riskini artırır.

 

9. Sağlık Hizmetlerine Erişim Eksikliği: Seller, sağlık altyapısına zarar verebilir, sağlık hizmetlerini aksatabilir ve tıbbi bakıma, ilaçlara ve acil yardıma erişimi engelleyerek sağlık sorunlarını daha da kötüleştirebilir ve ölüm oranlarını artırabilir.

 

10. Elektrik Tehlikeleri: Sel suları elektrik sistemlerine ve cihazlarına zarar vererek elektrik çarpması ve yangın riskini artırabilir; bu da yaralanmalara ve ölümlere yol açabilir.

 

Bu sağlık etkileriyle mücadele etmek, sel olaylarından önce, sırasında ve sonrasında etkilenen nüfusa tıbbi bakım, temiz su, sanitasyon tesisleri, barınma ve psikososyal destek sağlamak için sağlık hizmeti sağlayıcıları, acil durum müdahale ekipleri, halk sağlığı yetkilileri ve topluluk örgütlerinin koordineli çabalarını gerektirir.

 

Selden Nasıl Kurtulunur?

Sel felaketinden sağ kurtulmak hazırlık, farkındalık ve hızlı hareket gerektirir. İşte selden sağ kurtulmanıza yardımcı olacak bazı önemli adımlar:

 

1. Bilgili Kalın: Yerel yetkililer tarafından yayınlanan hava tahminlerine, sel uyarılarına ve tahliye emirlerine dikkat edin. Özellikle elektrik kesintisi durumunda güncellemeler için pille çalışan bir radyo veya NOAA hava durumu radyosunu yanınızda bulundurun.

 

2. Acil Durum Planı Oluşturun: Eviniz için bir sel acil durum planı geliştirin. Tahliye güzergahlarını, güvenli yerleri ve tahliye gerektiğinde buluşma noktalarını belirleyin. Tüm aile üyelerinin planı ve birbirlerine nasıl ulaşacaklarını bildiğinden emin olun.

 

3. Acil Durum Kiti Hazırlayın: Bozulmayan yiyecekler, su, ilaçlar, ilk yardım malzemeleri, el fenerleri, piller, taşınabilir radyo, giysiler, battaniyeler, önemli belgeler ve nakit para gibi temel malzemelerden oluşan bir acil durum kiti hazırlayın.

 

4. Mülkünüzü Koruyun: Elektrikli aletleri, tesisatları ve değerli eşyaları olası sel seviyelerinin üzerine yükseltin. Evinize su girmesini önlemek için sel bariyerleri, kum torbaları ve su geçirmez bariyerler kurun.

 

5. Evinizi Güvenli Hale Getirin: Vaktiniz varsa, mobilyaları, elektronik eşyaları ve diğer değerli eşyaları üst katlara taşıyın veya olası sel seviyelerinin üzerine yükseltin. Su girişini en aza indirmek için duvarlardaki, zeminlerdeki ve temellerdeki çatlakları ve açıklıkları kapatın.

 

6. Elektrik, gaz ve su kaynaklarını kapatın: Elektrik tehlikelerini, gaz sızıntılarını ve kirlenmeyi önlemek için ana şalterlerden veya vanalardan elektrik, gaz ve su kaynaklarını kapatın. Bunu yalnızca güvenli olduğundan ve sel oluşmadan önce yeterli zamanınız olduğundan emin olduğunuzda yapın.

 

7. Erken Tahliye Edin: Yetkililer tahliye emri verirse, derhal ayrılın ve belirlenmiş tahliye güzergahlarını takip edin. Sular altında kalan bölgelerden araçla geçmekten veya akan suyu geçmekten kaçının, çünkü su göründüğünden daha derin ve tehlikeli olabilir.

 

8. Daha Yüksek Bir Yere Çıkın: Tahliye edemiyorsanız ancak hala güvenli bir konumdaysanız, daha yüksek bir yere veya üst katlara çıkın. Enkaz ve uçan cisimlerden kaçınmak için içeride kalın ve pencerelerden uzak durun.

 

9. Sel Sırasında Güvende Kalın: Sel sırasında bir binada mahsur kalırsanız, en üst kata çıkın ve kurtarılmayı bekleyin. El feneri veya parlak renkli bir bez sallayarak yardım isteyin. Sel sularının kirlenmiş olabileceği ve gizli tehlikeler içerebileceği için sel sularında yürümekten veya yüzmekten kaçının.

 

10. Selden Sonra Bilgi Edinin: Sel suları çekildikten sonra, eve ne zaman güvenli bir şekilde dönebileceğiniz ve iyileştirme çalışmaları için nasıl yardım alabileceğiniz konusunda yerel yetkililerden bilgi alın.

 

Bu adımları izleyerek ve dikkatli davranarak, selden sağ kurtulma şansınızı artırabilir ve selin size ve ailenize olan etkisini en aza indirebilirsiniz.